{"id":4284,"date":"2025-06-03T06:25:29","date_gmt":"2025-06-03T06:25:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/?p=4284"},"modified":"2025-06-03T06:25:30","modified_gmt":"2025-06-03T06:25:30","slug":"teleskop-za-24-mld-dolarow-bez-wsparcia-hawajski-projekt-zagrozony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/2025\/06\/03\/teleskop-za-24-mld-dolarow-bez-wsparcia-hawajski-projekt-zagrozony\/","title":{"rendered":"Teleskop za 2,4 mld dolar\u00f3w bez wsparcia: Hawajski projekt zagro\u017cony"},"content":{"rendered":"\n<p>Budowa teleskopu <strong>Thirty Meter Telescope (TMT)<\/strong>, planowanego na Hawajach, stoi pod znakiem zapytania po tym, jak National Science Foundation (NSF) og\u0142osi\u0142a istotne ograniczenia bud\u017cetowe na przysz\u0142y rok. Projekt, kt\u00f3rego celem by\u0142o badanie najwcze\u015bniejszych struktur we Wszech\u015bwiecie, mo\u017ce nie otrzyma\u0107 dalszego wsparcia finansowego.<\/p>\n\n\n\n<p>Propozycja bud\u017cetowa fundacji zak\u0142ada zmniejszenie \u015brodk\u00f3w z 9 miliard\u00f3w dolar\u00f3w do 3,9 miliarda dolar\u00f3w, co zmusza j\u0105 do trudnych wybor\u00f3w inwestycyjnych. W zwi\u0105zku z tym NSF zamierza skoncentrowa\u0107 si\u0119 na przedsi\u0119wzi\u0119ciach uznanych za bardziej strategiczne, takich jak rozw\u00f3j sztucznej inteligencji, technologii kwantowych, biotechnologii oraz nowoczesnych metod produkcji.<\/p>\n\n\n\n<p>W praktyce oznacza to kontynuacj\u0119 prac nad konkurencyjnym Teleskopem Magellana (GMT), kt\u00f3ry powstaje w Chile i kt\u00f3rego budowa jest ju\u017c uko\u0144czona w oko\u0142o 40%. GMT ma r\u00f3wnie\u017c przewag\u0119 finansow\u0105 \u2013 oko\u0142o miliarda dolar\u00f3w pochodzi od prywatnych inwestor\u00f3w, co zmniejsza obci\u0105\u017cenie dla fundacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem TMT nadal znajduje si\u0119 na etapie projektowania, a jego historia jest naznaczona sporami prawnymi i protestami spo\u0142eczno\u015bci rdzennych Hawajczyk\u00f3w, dla kt\u00f3rych Mauna Kea ma znaczenie duchowe i kulturowe. Cho\u0107 projekt by\u0142 ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci wstrzymywany, dla jego zwolennik\u00f3w wci\u0105\u017c pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych ameryka\u0144skich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 astronomicznych ostatnich dekad.<\/p>\n\n\n\n<p>Fenghuan Liu, kieruj\u0105cy projektem TMT, wyrazi\u0142 rozczarowanie decyzj\u0105 NSF, ale jednocze\u015bnie zapewni\u0142 o dalszym zaanga\u017cowaniu zespo\u0142u w poszukiwanie alternatywnego finansowania. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce teleskop m\u00f3g\u0142by odegra\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w eksploracji ciemnej materii, badaniu pocz\u0105tk\u00f3w galaktyk oraz poszukiwaniu \u017cycia na planetach pozas\u0142onecznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Liu podkre\u015bli\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Hawaje to najlepsze miejsce na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej do prowadzenia tego typu obserwacji, a sam projekt m\u00f3g\u0142by by\u0107 wzorem dla przysz\u0142ych inicjatyw opartych na wsp\u00f3\u0142pracy z lokalnymi spo\u0142eczno\u015bciami i poszanowaniu ich warto\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ambitny projekt teleskopu kosmicznego o warto\u015bci 2,4 miliarda dolar\u00f3w, planowany na szczycie \u015bwi\u0119tego wulkanu Mauna Kea, mo\u017ce nie doj\u015b\u0107 do skutku. Powodem jest decyzja ameryka\u0144skiej agencji naukowej o przesuni\u0119ciu \u015brodk\u00f3w na inne, bardziej priorytetowe dziedziny.","protected":false},"author":3,"featured_media":4286,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"csco_display_header_overlay":false,"csco_singular_sidebar":"","csco_page_header_type":"","csco_page_load_nextpost":"","csco_post_video_location":[],"csco_post_video_location_hash":"","csco_post_video_url":"","csco_post_video_bg_start_time":0,"csco_post_video_bg_end_time":0,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[59,157,36],"class_list":{"0":"post-4284","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-planynaprzyszlosc","8":"tag-ameryka-polnocna","9":"tag-hawaje","10":"tag-stany-zjednoczone","11":"cs-entry","12":"cs-video-wrap"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4284"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4284"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4287,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4284\/revisions\/4287"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.propertyobserver.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}