Budowa teleskopu Thirty Meter Telescope (TMT), planowanego na Hawajach, stoi pod znakiem zapytania po tym, jak National Science Foundation (NSF) ogłosiła istotne ograniczenia budżetowe na przyszły rok. Projekt, którego celem było badanie najwcześniejszych struktur we Wszechświecie, może nie otrzymać dalszego wsparcia finansowego.
Propozycja budżetowa fundacji zakłada zmniejszenie środków z 9 miliardów dolarów do 3,9 miliarda dolarów, co zmusza ją do trudnych wyborów inwestycyjnych. W związku z tym NSF zamierza skoncentrować się na przedsięwzięciach uznanych za bardziej strategiczne, takich jak rozwój sztucznej inteligencji, technologii kwantowych, biotechnologii oraz nowoczesnych metod produkcji.
W praktyce oznacza to kontynuację prac nad konkurencyjnym Teleskopem Magellana (GMT), który powstaje w Chile i którego budowa jest już ukończona w około 40%. GMT ma również przewagę finansową – około miliarda dolarów pochodzi od prywatnych inwestorów, co zmniejsza obciążenie dla fundacji.
Tymczasem TMT nadal znajduje się na etapie projektowania, a jego historia jest naznaczona sporami prawnymi i protestami społeczności rdzennych Hawajczyków, dla których Mauna Kea ma znaczenie duchowe i kulturowe. Choć projekt był już w przeszłości wstrzymywany, dla jego zwolenników wciąż pozostaje jednym z najważniejszych amerykańskich przedsięwzięć astronomicznych ostatnich dekad.
Fenghuan Liu, kierujący projektem TMT, wyraził rozczarowanie decyzją NSF, ale jednocześnie zapewnił o dalszym zaangażowaniu zespołu w poszukiwanie alternatywnego finansowania. Zwrócił uwagę, że teleskop mógłby odegrać kluczową rolę w eksploracji ciemnej materii, badaniu początków galaktyk oraz poszukiwaniu życia na planetach pozasłonecznych.
Liu podkreślił również, że Hawaje to najlepsze miejsce na półkuli północnej do prowadzenia tego typu obserwacji, a sam projekt mógłby być wzorem dla przyszłych inicjatyw opartych na współpracy z lokalnymi społecznościami i poszanowaniu ich wartości.
